Lawaterz z Recza

W 2009 roku pracownicy Muzeum w Stargardzie przeprowadzili prace badawcze na terenie Starego Miasta w Reczu. Ich wynikiem było odkrycie dużego zespołu naczyń nowożytnych.

Wśród nich wyróżnia się naczynie, zwane lawaterzem, datowane na koniec XVI wieku.Jest to jedyne tego typu naczynie w naszym regionie. Lawaterz recki ma kulistą formę, wysokość wynosi 17,8 cm, największa średnica 20,2 cm. Naczynie poosiada dwa masywne ucha.Wnętrze pokryte jest polewą.

Recki lawaterz (wg Majewski 2010, s. 120, ryc. 11)

Źródło: M. Majewski, Wstępne wyniki interwencyjnych badań archeologicznych przy ul. Ratuszowej w Reczu, pow. choszczeński, Zachodniopomorskie Wiadomości Konserwatorskie, t. IV, 2010, s. 109-120.

Mistrzowie garncarscy w roku 1784

W roku 1784 w prowincji Hinterpommern było 121 mistrzów garncarskich:

Barwice - 1;
Białogard - 2;
Bülow - 4;
Koszalin - 5;
Dobra - 3;
Freienwalde - 8;
Gryfino - 11;
Dobrzany - 2;
Lębork - 4;
Maszewo - 2;
Szczecinek - 1;
Polanów - 3;
Pyrzyce - 5;
Resko - 3;
Miastko - 1;
Stargard - 6;
Czaplinek - 7;
Węgorzyno - 2;
Zachau - 1;
Banie - 3;
Bobolice - 3;
Kamień - 2;
Kołobrzeg - 3;
Fiddechow - 1;
Gryfice - 2;
Gülzow - 2;
Łobez - 4;
Nowogard - 1;
Płoty - 2;
Połczyn - 1;
Okonek - 1;
Darłowo - 3;
Sławno - 4;
Słupsk - 7;
Trzebiatów - 6;
Sianów - 1.

Źródło: G. Möller, Stettiner Ware - Anmerkungen an Hand schriftlicher und archäologischer Quellen aus der Hansestadt Stralsund, [w:] Stettiner Ware - Eine Keramik des 18. bis 20. Jahrhunderts im südlichen Ostseeraum. Beiträge des 2. wissenschaftlichen Kolloquiums Stralsund 18. Dezember 1997, red. C. Hoffmann, G. Möller, Stralsund, 1999, s. 13, tabela 1.

Kamionka westerwaldzka z Bytowa

Dziś prezentujemy trzy naczynia wykonane z kamionki w ośrodku garncarskim Westerwalde. Jest to jedna z najbardziej spektakularnych, pod względem zdobień, typów kamionki nowożytnej. Jej cechami charakterystycznymi są: jasna barwa czerepu oraz zdobienie pokrywane kobaltowymi oraz brązowymi polewami.

Zespół ten został pozyskany w trakcie badań archeologicznych prowadzonych na rynku w Bytowie w roku 2011. Pochodzi z jednej spośród czterech wówczas odsłoniętych studni. Obiekt ten datowany jest na XVIII wiek.

W studni znaleziono ogólnie ułamki pochodzące od czterech naczyń tego typu:

Słój – zrekonstruowany prawie w całości. Wysokość 15,1 cm, średnica wylewu 10,5 cm, średnica dna 11,2 cm, grubość wylewu, dna i brzuśca 0,7 cm. Naczynie zdobione w środkowej partii powtarzającym się motywem roślinnym. Od góry i dołu jest on ograniczony żłobkami oraz malowanymi pasami. Naczynie pokryte brązową oraz granatową polewą.

Dzban – zrekonstruowany prawie w całości. Wysokość naczynia wynosi 19,5 cm, średnica wylewu 6,8 cm, średnica dna 7,8 cm, średnica największej wydętości brzuśca 11,8 cm. Największa wydętość brzuśca przypada na wysokości 7,3 cm. Grubość wylewu 0,5 cm, grubość dna 0,8 cm, grubość brzuśca 0, 4 cm. Naczynie posiadało ucho, które nie zachowało się. Na całej wysokości naczynie zdobione powtarzalnym motywem r0oślinnym, pokrytym granatową oraz brązową polewą.

Kufel – zachowana wysokość 8,6 cm, średnica wylewu 8,4 cm grubość wylewu 0,5 cm, grubość brzuśca 0,4 cm. Na całej powierzchni zdobiony powtarzającym się ornamentem roślinnym, pokrytym polewą brązową oraz granatową.

Drobny fragment kufla westerwaldzkiego. Grubość wylewu 0,5 cm, grubość brzuśca 0,8 cm. Na powierzchni powtarzający się ornament roślinny pokryty brązową oraz granatową polewą.

Zespół kamionki westerwaldzkiej ze studni 2 na rynku w Bytowie

Wędrowny sprzedawca naczyń

Kolejna ciekawa ilustracja pochodząca z XVIII wieku, prezentująca wędrownego sprzedawcę naczyń glinianych. Rycinę wykonał przed rokiem 1770 Matthäus Deisch, uznany gdański rytownik. Zwróćmy uwagę fakty, które można wywnioskować z ilustracji w kwestii procesu dystrybucji naczyń. 

Wędrowny sprzedawca naczyń, rycina sprzed 1770 roku wykonana przez M. Deischa (wg W. Rudolph, Pötter-Schiffer. Ein Beitrag zum maritimen Kulturaustausch im südlichen Ostseeraum während des 18. und 19. Jahrhunderts, Handels- og Sofartsmuseets arbog 1981, s. 260)

Analizując tę rycinę można wyciągnąć wnioski przydatne w badaniu sposobów dystrybucji nowożytnych naczyń. Mamy tu bowiem do czynienia ze sprzedażą naczyń pochodzących z warsztatu pochodzącego z bezpośredniej okolicy. W ofercie widać zaś okazy o formie ułatwiającej przenoszenie - a więc uchate.

Ceramika husycka z okolic Szczecinka

Dział Archeologii posiada dokumenty wiążące się z odkryciami na terenie Pomorza Środkowego od dziesiątek lat. W czasie opracowywania znalezisk z obszaru Szczecinka natknęliśmy się na wzmiankę o unikatowym w skali Polski znalezisku. Jest to niepozorny na pierwszy rzut oka ułamek ceramiki. Okazało się, że przedmiot ten to tzw. "ceramika husycka", a więc łącząca się z religijnym prądem, który w XV wieku ogarnął Czechy i Polskę, a jego oddziaływanie odczuwalne było w całej Europie Środkowej. Jak ten przedmiot trafił w okolice Szczecinka? Oto w roku 1433 zagon wojsk husyckich podszedł pod miasto grożąc jego zdobyciem...Przed walkami uratował Szczecinek sojusz księcia pomorskiego z królem Polski.
Fotografii unikatowego zabytku towarzyszy wzruszający list osoby, która znalazła fragment tego naczynia. Niestety nie wiadomo gdzie obecnie znajduje się ten fragment, ani kim był ów człowiek.

Ułamek naczynia husyckiego

List znalazcy ceramiki husyckiej

Darłowo-archeologia od kuchni

Pamiętacie wpis poświęcony ilustracji Daniela Chodowieckiego? Dzisiaj pokażemy w praktyce, jak skorzystaliśmy z niej na własnym podwórku. Rozpoczęliśmy najbardziej żmudny i pracochłonny etap opracowywania zabytków znalezionych w czasie wykopalisk w Darłowie. Jest to rekonstrukcja i opis ułamków ceramiki (zwanej w żargonie archeologicznym materiałem masowym). Szczątki naczyń wydatowaliśmy na XVIII wiek. Okazało się, że pochodzą one najprawdopodobniej z mieszczańskiej kuchni. W Darłowie znaleźliśmy niemalże identyczny asortyment naczyń (kilkanaście talerzy, trójnóżek do gotowania na ogniu oraz duży dzban), używanych w tym samym czasie.

Ułamki ceramiki kuchennej z Darłowa (oprac. A. Kuczkowski)

Niezwykły dzban z zamku w Darłowie

W latach 70. XX wieku doszło do "specjalizacji" muzealnictwa polskiego. Na podstawie odgórnej decyzji postanowiono, iż muzeum w Koszalinie będzie koncentrowało się na archeologii, w Słupsku na sztuce dawnej, w Bytowie na etnografii, w Kołobrzegu na militariach, a w Darłowie na "uprawie morza". Z tego względu kolekcje archeologiczne, stanowiące pozostałości niemieckiego muzealnictwa, z Darłowa i Słupska przekazano do Koszalina.

Wśród tych zabytków znajdowała się ceramika znaleziona w trakcie remontu generalnego zamku darłowskiego, przeprowadzonego w latach 1928-1930.

W zbiorze tym na szczególną uwagę zasługuje duży fragment dzbana z przedstawieniem brodatej twarzy ludzkiej. Takich naczyń na obecnych ziemiach polskich znaleziono do tej pory kilkanaście, co stawia egzemplarz darłowski w rzędzie najciekawszych zabytków ceramicznych Pomorza.

Kamionkowy dzban darłowski pokryty jest polewą brązową, pierwotna jego wysokość wynosiła 30-32 cm, średnica wylewu 6,3 cm, wysokość szyjki 6 cm. Datować można go zapewne na XV lub najwcześniej na koniec XIV wieku.

Dzban z wyobrażeniem twarzy ludzkiej (wg I. Skrzypek, Miscellanea archeologiczne, Koszalińskie Zeszyty Muzealne, t. XXII, 1998, s. 275, ryc. 7)

Źródło: I. Skrzypek, Miscellanea archeologiczne, Koszalińskie Zeszyty Muzealne, t. XXII, 1998, s.261-293.